İsim tamlamaları

Neden önemli?

İsim tamlamaları, TYT'de yalnız bir tanımı hatırlama konusu değildir. Soruyu doğru sınıflandırmak, kanıt veya işlem adımını seçmek ve sonucu kontrol etmek için kullanılır. Bu derste özellikle belirtili ve belirtisiz isim tamlamasını ayırmak; zincirleme tamlamada iç yapıyı görmek; tamlayan ya da tamlanan düşmesini bağlamdan tamamlamak becerilerini birlikte geliştireceksin.

Kavram haritası ve öğrenme sırası

Önce Tamlama iki isim arasında anlam bağı kurar ile temel çerçeveyi kur; ardından başlıkları sırayla ilişkilendir ve Düşmüş unsur bağlamdan geri getirilebilir bölümünde bilgiyi soruya dönüştür. Aşağıdaki sıra, konuyu parça parça değil birbirine bağlı bir sistem olarak görmene yardım eder.

1. 1. Tamlama iki isim arasında anlam bağı kurar
2. 2. Belirtili ve belirtisiz tamlama
3. 3. Zincirleme yapı iç içe tamlamalardan oluşur
4. 4. Düşmüş unsur bağlamdan geri getirilebilir

Tamlama iki isim arasında anlam bağı kurar

İsim tamlamasında bir isim başka bir ismin anlamını aitlik, tür, parça-bütün veya ilişki bakımından tamamlar. Evin kapısı sözünde kapının hangi eve ait olduğu; okul kapısı sözünde kapının türü ve kullanım alanı belirtilir.

Belirtili ve belirtisiz tamlama

Belirtili isim tamlamasında tamlayan ilgi, tamlanan iyelik eki alır: çocuğ-un kitab-ı. Belirtisiz isim tamlamasında tamlayan yalın, tamlanan iyelik ekli olur: çocuk kitab-ı. Ekleri görmek önemlidir ancak asıl denetim, iki isim arasındaki anlam ilişkisidir.

Zincirleme yapı iç içe tamlamalardan oluşur

Okulun bahçe kapısı sözünde “bahçe kapısı” bir belirtisiz tamlamadır; bu bütün “okulun” tamlayanı ile belirtili yapıya katılır. Zincirleme tamlamayı tek blok olarak ezberlemek yerine iç tamlamaları sırayla ayır.

Düşmüş unsur bağlamdan geri getirilebilir

Bizimki daha geniş. cümlesinde tamlanan açıkça söylenmemiştir; “bizim evimiz/odamız” gibi bir unsur bağlamdan tamamlanır. Kapının kolu kırıldı, pencereninki sağlam. örneğinde ikinci tamlamanın ortak tamlananı ekle temsil edilir.

TYT sorusunda uygulama protokolü

1. Görevi belirle: Soru kökünün senden tanım, ilişki, işlem, çıkarım veya karşılaştırma türlerinden hangisini istediğini yaz.
2. Ayırıcı ölçütü seç: Bu dersteki başlıklardan hangisinin soruyu diğer benzer sorulardan ayırdığını belirle.
3. Kanıtı göster: Metindeki ifade, matematiksel adım, kavramsal ilişki veya deney verisini açıkça işaretle.
4. Sonucu denetle: Cevabın soru kökündeki bütün koşulları karşılayıp karşılamadığını ve başka bir seçeneğin de doğru olup olamayacağını kontrol et.

Sık yapılan hatalar

• Her yan yana iki ismi tamlama saymak
• Belirtisiz tamlamayı sıfat tamlaması sanmak
• Zincirleme tamlamada yalnız ilk ve son sözcüğe bakmak
• İyelik eki ile belirtme hâlini karıştırmak

Bu hatalardan birini yaptığında yalnız doğru cevabı okumakla yetinme. Hatanın hangi adımda başladığını yaz ve aynı ölçütü yeni bir örnekte yeniden uygula.

15 dakikalık uygulama

1. Sekiz tamlamayı eklerine ayır.
2. Aynı isimlerle belirtili ve belirtisiz iki farklı tamlama kur.
3. Bir zincirleme tamlamayı iç yapılara böl.
4. Düşmüş tamlayan veya tamlanan içeren üç cümleyi tamamla.

Uygulama sonunda her adımın yanına “yardımsız yaptım”, “ipucuyla yaptım” veya “yeniden çalışmalıyım” notlarından birini ekle. Bu ayrım, tekrar planını gerçek ihtiyaca göre kurmanı sağlar.

Notlara bakmadan kendine anlat

Aşağıdaki istemler pasif okumayı geri çağırma çalışmasına dönüştürür. Her birine iki veya üç cümleyle cevap ver; cevap veremediğin istemi doğrudan tekrar listene ekle.

• Belirtili ve belirtisiz isim tamlamasını ayırmak konusunu bir örnek üzerinden, notlarına bakmadan açıkla.
• Zincirleme tamlamada iç yapıyı görmek konusunu bir örnek üzerinden, notlarına bakmadan açıkla.
• Tamlayan ya da tamlanan düşmesini bağlamdan tamamlamak konusunu bir örnek üzerinden, notlarına bakmadan açıkla.
• Sıfat tamlamasıyla isim tamlamasını karıştırmamak konusunu bir örnek üzerinden, notlarına bakmadan açıkla.

Ders özeti

• Tamlama iki isim arasında anlam bağı kurar: Bu başlığın temel kuralını, ayırıcı ölçütünü ve bir uygulama örneğini kendi cümlenle yeniden kur.
• Belirtili ve belirtisiz tamlama: Bu başlığın temel kuralını, ayırıcı ölçütünü ve bir uygulama örneğini kendi cümlenle yeniden kur.
• Zincirleme yapı iç içe tamlamalardan oluşur: Bu başlığın temel kuralını, ayırıcı ölçütünü ve bir uygulama örneğini kendi cümlenle yeniden kur.
• Düşmüş unsur bağlamdan geri getirilebilir: Bu başlığın temel kuralını, ayırıcı ölçütünü ve bir uygulama örneğini kendi cümlenle yeniden kur.

En kritik kontrol sorusu şudur: “Bu soruda doğru yöntemi seçmemi sağlayan ayırıcı ipucu neydi?” Bu soruya açık cevap veremiyorsan konu henüz otomatikleşmemiştir.