Fiilimsiler

Neden önemli?

Fiilimsiler, TYT'de yalnız bir tanımı hatırlama konusu değildir. Soruyu doğru sınıflandırmak, kanıt veya işlem adımını seçmek ve sonucu kontrol etmek için kullanılır. Bu derste özellikle i̇sim-fiil, sıfat-fiil ve zarf-fiili görevlerine göre ayırmak; fiilimsi ile çekimli fiili karıştırmamak; kalıplaşmış isimleri fiilimsi sanmamak becerilerini birlikte geliştireceksin.

Kavram haritası ve öğrenme sırası

Önce Fiilimsi neden fiil değildir? ile temel çerçeveyi kur; ardından başlıkları sırayla ilişkilendir ve Zarf-fiil bölümünde bilgiyi soruya dönüştür. Aşağıdaki sıra, konuyu parça parça değil birbirine bağlı bir sistem olarak görmene yardım eder.

1. 1. Fiilimsi neden fiil değildir?
2. 2. İsim-fiil
3. 3. Sıfat-fiil
4. 4. Zarf-fiil

Fiilimsi neden fiil değildir?

Fiilimsi, fiil kök veya gövdesinden türemesine rağmen kip ve kişi eki alarak yargı bildirmez. “Koşmak sağlıklıdır.” cümlesinde koşmak bir eylem kavramını isimleştirir; cümlenin çekimli fiili değildir. Fiilimsiler yan anlam öbekleri kurar ve cümleyi yoğunlaştırır.

İsim-fiil

-ma/-me, -ış/-iş/-uş/-üş, -mak/-mek ekleriyle oluşur: okumak, bekleyiş, konuşma. Ancak “dondurma, çakmak, ekmek” gibi kalıplaşmış sözcükler artık eylem anlamını korumuyorsa isimdir; fiilimsi değildir.

Sıfat-fiil

Fiilden türeyip bir ismi niteler: gülen çocuk, okunacak kitap, gördüğüm yer. Nitelediği isim düşerse adlaşabilir: Gelenleri içeri al. Yine de kökenindeki niteleme ilişkisi sürer.

Zarf-fiil

Eylemleri zaman, durum, neden veya koşul bakımından birbirine bağlar: Gülerek konuştu; eve gelince aradı; çalışmadan başaramaz. Zarf-fiil grubu temel yargının nasıl, ne zaman veya hangi koşulla gerçekleştiğini gösterir.

TYT sorusunda uygulama protokolü

1. Görevi belirle: Soru kökünün senden tanım, ilişki, işlem, çıkarım veya karşılaştırma türlerinden hangisini istediğini yaz.
2. Ayırıcı ölçütü seç: Bu dersteki başlıklardan hangisinin soruyu diğer benzer sorulardan ayırdığını belirle.
3. Kanıtı göster: Metindeki ifade, matematiksel adım, kavramsal ilişki veya deney verisini açıkça işaretle.
4. Sonucu denetle: Cevabın soru kökündeki bütün koşulları karşılayıp karşılamadığını ve başka bir seçeneğin de doğru olup olamayacağını kontrol et.

Sık yapılan hatalar

• Fiilimsi eki gördüğün her sözcüğü fiilimsi saymak
• Fiilimsiyi çekimli fiil olarak sayıp cümlede iki yargı var sanmak
• Sıfat-fiilin nitelediği ismi aramamak
• Olumsuzluk eki -ma ile isim-fiil ekini karıştırmak

Bu hatalardan birini yaptığında yalnız doğru cevabı okumakla yetinme. Hatanın hangi adımda başladığını yaz ve aynı ölçütü yeni bir örnekte yeniden uygula.

15 dakikalık uygulama

1. Bir paragraftaki bütün fiilimsileri türlerine ayır.
2. Kalıplaşmış isim ile gerçek fiilimsiye beşer örnek yaz.
3. Bir çekimli fiili üç farklı fiilimsi türüne dönüştür.
4. Fiilimsi grubunu çıkarınca cümlenin anlam kaybını açıkla.

Uygulama sonunda her adımın yanına “yardımsız yaptım”, “ipucuyla yaptım” veya “yeniden çalışmalıyım” notlarından birini ekle. Bu ayrım, tekrar planını gerçek ihtiyaca göre kurmanı sağlar.

Notlara bakmadan kendine anlat

Aşağıdaki istemler pasif okumayı geri çağırma çalışmasına dönüştürür. Her birine iki veya üç cümleyle cevap ver; cevap veremediğin istemi doğrudan tekrar listene ekle.

• İsim-fiil, sıfat-fiil ve zarf-fiili görevlerine göre ayırmak konusunu bir örnek üzerinden, notlarına bakmadan açıkla.
• Fiilimsi ile çekimli fiili karıştırmamak konusunu bir örnek üzerinden, notlarına bakmadan açıkla.
• Kalıplaşmış isimleri fiilimsi sanmamak konusunu bir örnek üzerinden, notlarına bakmadan açıkla.
• Fiilimsi gruplarının cümledeki görevini belirlemek konusunu bir örnek üzerinden, notlarına bakmadan açıkla.

Ders özeti

• Fiilimsi neden fiil değildir?: Bu başlığın temel kuralını, ayırıcı ölçütünü ve bir uygulama örneğini kendi cümlenle yeniden kur.
• İsim-fiil: Bu başlığın temel kuralını, ayırıcı ölçütünü ve bir uygulama örneğini kendi cümlenle yeniden kur.
• Sıfat-fiil: Bu başlığın temel kuralını, ayırıcı ölçütünü ve bir uygulama örneğini kendi cümlenle yeniden kur.
• Zarf-fiil: Bu başlığın temel kuralını, ayırıcı ölçütünü ve bir uygulama örneğini kendi cümlenle yeniden kur.

En kritik kontrol sorusu şudur: “Bu soruda doğru yöntemi seçmemi sağlayan ayırıcı ipucu neydi?” Bu soruya açık cevap veremiyorsan konu henüz otomatikleşmemiştir.