Anlatımın akışını bozan cümle

Neden önemli?

Anlatımın akışını bozan cümle, TYT'de yalnız bir tanımı hatırlama konusu değildir. Soruyu doğru sınıflandırmak, kanıt veya işlem adımını seçmek ve sonucu kontrol etmek için kullanılır. Bu derste özellikle paragrafın ortak alt konusunu belirlemek; cümleler arasındaki gönderim ve neden-sonuç bağını görmek; aynı genel konuya ait fakat farklı eksendeki cümleyi ayırmak becerilerini birlikte geliştireceksin.

Kavram haritası ve öğrenme sırası

Önce Genel konu değil, ortak eksen önemlidir ile temel çerçeveyi kur; ardından başlıkları sırayla ilişkilendir ve Şüpheli cümleyi çıkararak test et bölümünde bilgiyi soruya dönüştür. Aşağıdaki sıra, konuyu parça parça değil birbirine bağlı bir sistem olarak görmene yardım eder.

1. 1. Genel konu değil, ortak eksen önemlidir
2. 2. Gönderimler cümleleri birbirine bağlar
3. 3. Anlatım yönündeki kırılmayı izle
4. 4. Şüpheli cümleyi çıkararak test et

Genel konu değil, ortak eksen önemlidir

Beş cümlenin tümü “şehir”den söz edebilir; dördü şehir içi ulaşımın çevresel etkisini, biri tarihî binaların restorasyonunu anlatıyorsa farklı eksendeki cümle akışı bozar. Anahtar sözcük ortaklığı, düşünce ortaklığı anlamına gelmez.

Gönderimler cümleleri birbirine bağlar

“Bu uygulama, böylece, söz konusu değişim” gibi ifadeler önceki cümledeki unsura döner. Akışı bozan cümle çoğu zaman bu gönderim zincirinin dışında kalır veya sonraki cümlenin beklediği öncülü keser.

Anlatım yönündeki kırılmayı izle

Paragraf önce bir sorunu tanıtıp sonra nedenlerini ve çözümünü sıralıyorsa araya ilgisiz bir tarihçe cümlesi girmesi yapıyı bozar. Cümlenin doğru bilgi taşıması, doğru yerde olduğu anlamına gelmez.

Şüpheli cümleyi çıkararak test et

Bir cümleyi çıkardığında önceki ve sonraki cümle daha güçlü bağlanıyor, gönderimler anlam kazanıyor ve konu çizgisi netleşiyorsa doğru adaya yaklaşmışsındır. Çıkarma işlemi paragrafın bilgi hacmini değil, bütünlüğünü sınar.

TYT sorusunda uygulama protokolü

1. Görevi belirle: Soru kökünün senden tanım, ilişki, işlem, çıkarım veya karşılaştırma türlerinden hangisini istediğini yaz.
2. Ayırıcı ölçütü seç: Bu dersteki başlıklardan hangisinin soruyu diğer benzer sorulardan ayırdığını belirle.
3. Kanıtı göster: Metindeki ifade, matematiksel adım, kavramsal ilişki veya deney verisini açıkça işaretle.
4. Sonucu denetle: Cevabın soru kökündeki bütün koşulları karşılayıp karşılamadığını ve başka bir seçeneğin de doğru olup olamayacağını kontrol et.

Sık yapılan hatalar

• Ortak sözcüğü olan cümleyi mutlaka uygun saymak
• En uzun cümleyi dışarıda bırakmak
• Bilgi yanlışsa akışı bozar sanmak
• Cümleyi çıkardıktan sonra bağlantıyı yeniden okumamak

Bu hatalardan birini yaptığında yalnız doğru cevabı okumakla yetinme. Hatanın hangi adımda başladığını yaz ve aynı ölçütü yeni bir örnekte yeniden uygula.

15 dakikalık uygulama

1. Beş cümlenin ortak alt konusunu tek söz grubuyla yaz.
2. Gönderim sözcüklerinin öncüllerini işaretle.
3. İlgisiz cümleyi çıkarıp kalan akışı özetle.
4. Aynı genel konuda iki farklı paragraf ekseni oluştur.

Uygulama sonunda her adımın yanına “yardımsız yaptım”, “ipucuyla yaptım” veya “yeniden çalışmalıyım” notlarından birini ekle. Bu ayrım, tekrar planını gerçek ihtiyaca göre kurmanı sağlar.

Notlara bakmadan kendine anlat

Aşağıdaki istemler pasif okumayı geri çağırma çalışmasına dönüştürür. Her birine iki veya üç cümleyle cevap ver; cevap veremediğin istemi doğrudan tekrar listene ekle.

• Paragrafın ortak alt konusunu belirlemek konusunu bir örnek üzerinden, notlarına bakmadan açıkla.
• Cümleler arasındaki gönderim ve neden-sonuç bağını görmek konusunu bir örnek üzerinden, notlarına bakmadan açıkla.
• Aynı genel konuya ait fakat farklı eksendeki cümleyi ayırmak konusunu bir örnek üzerinden, notlarına bakmadan açıkla.
• Çıkarma sonrası bütünlüğü denetlemek konusunu bir örnek üzerinden, notlarına bakmadan açıkla.

Ders özeti

• Genel konu değil, ortak eksen önemlidir: Bu başlığın temel kuralını, ayırıcı ölçütünü ve bir uygulama örneğini kendi cümlenle yeniden kur.
• Gönderimler cümleleri birbirine bağlar: Bu başlığın temel kuralını, ayırıcı ölçütünü ve bir uygulama örneğini kendi cümlenle yeniden kur.
• Anlatım yönündeki kırılmayı izle: Bu başlığın temel kuralını, ayırıcı ölçütünü ve bir uygulama örneğini kendi cümlenle yeniden kur.
• Şüpheli cümleyi çıkararak test et: Bu başlığın temel kuralını, ayırıcı ölçütünü ve bir uygulama örneğini kendi cümlenle yeniden kur.

En kritik kontrol sorusu şudur: “Bu soruda doğru yöntemi seçmemi sağlayan ayırıcı ipucu neydi?” Bu soruya açık cevap veremiyorsan konu henüz otomatikleşmemiştir.