Rutin olmayan problem stratejileri

Neden önemli?

Rutin olmayan problem stratejileri, TYT'de yalnız bir tanımı hatırlama konusu değildir. Soruyu doğru sınıflandırmak, kanıt veya işlem adımını seçmek ve sonucu kontrol etmek için kullanılır. Bu derste özellikle problemin yapısına uygun strateji seçmek; küçük örneklerden örüntü geliştirmek; sonuçtan başlangıca geriye çalışmak becerilerini birlikte geliştireceksin.

Kavram haritası ve öğrenme sırası

Önce Problemi yeniden temsil et ile temel çerçeveyi kur; ardından başlıkları sırayla ilişkilendir ve Değişmeyen niceliği ara bölümünde bilgiyi soruya dönüştür. Aşağıdaki sıra, konuyu parça parça değil birbirine bağlı bir sistem olarak görmene yardım eder.

1. 1. Problemi yeniden temsil et
2. 2. Küçük ve düzenli durumları dene
3. 3. Son durum verilmişse geriye çalış
4. 4. Değişmeyen niceliği ara

Problemi yeniden temsil et

Uzun metni tablo, şema, sayı doğrusu veya denklemle yeniden yaz. Temsil değişince saklı ilişki görünür olabilir. Özellikle ardışık işlem, yol ve paylaşım sorularında çizim, metnin yükünü azaltır.

Küçük ve düzenli durumları dene

n adımlı bir düzen bilinmiyorsa n=1,2,3 için sonuçları tabloya yaz. Artış miktarını ve ikinci farkları incele. İlk birkaç örüntü her zaman kanıt değildir; bulduğun kuralı yeni bir durumda sınamalısın.

Son durum verilmişse geriye çalış

Bir sayı önce ikiyle çarpılıp sonra beş eklenerek 23 olmuşsa işlemleri ters sırayla geri al: 23-5=18, 18/2=9. Çok aşamalı yaş, sayı ve oyun problemlerinde geriye çalışma doğrudan denklem kurmaya alternatif olabilir.

Değişmeyen niceliği ara

Kaplar arasında sıvı aktarılırken toplam miktar, kişiler yer değiştirirken kişi sayısı, parçalar yeniden düzenlenirken toplam alan değişmeyebilir. Değişmez nicelik problemi sadeleştirir ve gereksiz ayrıntıları eler.

TYT sorusunda uygulama protokolü

1. Görevi belirle: Soru kökünün senden tanım, ilişki, işlem, çıkarım veya karşılaştırma türlerinden hangisini istediğini yaz.
2. Ayırıcı ölçütü seç: Bu dersteki başlıklardan hangisinin soruyu diğer benzer sorulardan ayırdığını belirle.
3. Kanıtı göster: Metindeki ifade, matematiksel adım, kavramsal ilişki veya deney verisini açıkça işaretle.
4. Sonucu denetle: Cevabın soru kökündeki bütün koşulları karşılayıp karşılamadığını ve başka bir seçeneğin de doğru olup olamayacağını kontrol et.

Sık yapılan hatalar

• İlk akla gelen formülü zorla uygulamak
• Az sayıda örüntüyü kanıt saymak
• Geriye çalışırken işlem sırasını değiştirmemek
• Çizimi ölçekli olmak zorunda sanmak

Bu hatalardan birini yaptığında yalnız doğru cevabı okumakla yetinme. Hatanın hangi adımda başladığını yaz ve aynı ölçütü yeni bir örnekte yeniden uygula.

15 dakikalık uygulama

1. Bir problemi tablo ve şemayla iki kez temsil et.
2. İlk dört durumdan örüntü çıkarıp beşinciyle doğrula.
3. Üç aşamalı işlemi sonuçtan geriye çöz.
4. Bir aktarım problemindeki değişmez toplamı belirle.

Uygulama sonunda her adımın yanına “yardımsız yaptım”, “ipucuyla yaptım” veya “yeniden çalışmalıyım” notlarından birini ekle. Bu ayrım, tekrar planını gerçek ihtiyaca göre kurmanı sağlar.

Notlara bakmadan kendine anlat

Aşağıdaki istemler pasif okumayı geri çağırma çalışmasına dönüştürür. Her birine iki veya üç cümleyle cevap ver; cevap veremediğin istemi doğrudan tekrar listene ekle.

• Problemin yapısına uygun strateji seçmek konusunu bir örnek üzerinden, notlarına bakmadan açıkla.
• Küçük örneklerden örüntü geliştirmek konusunu bir örnek üzerinden, notlarına bakmadan açıkla.
• Sonuçtan başlangıca geriye çalışmak konusunu bir örnek üzerinden, notlarına bakmadan açıkla.
• Çözümü farklı temsil biçimleriyle doğrulamak konusunu bir örnek üzerinden, notlarına bakmadan açıkla.

Ders özeti

• Problemi yeniden temsil et: Bu başlığın temel kuralını, ayırıcı ölçütünü ve bir uygulama örneğini kendi cümlenle yeniden kur.
• Küçük ve düzenli durumları dene: Bu başlığın temel kuralını, ayırıcı ölçütünü ve bir uygulama örneğini kendi cümlenle yeniden kur.
• Son durum verilmişse geriye çalış: Bu başlığın temel kuralını, ayırıcı ölçütünü ve bir uygulama örneğini kendi cümlenle yeniden kur.
• Değişmeyen niceliği ara: Bu başlığın temel kuralını, ayırıcı ölçütünü ve bir uygulama örneğini kendi cümlenle yeniden kur.

En kritik kontrol sorusu şudur: “Bu soruda doğru yöntemi seçmemi sağlayan ayırıcı ipucu neydi?” Bu soruya açık cevap veremiyorsan konu henüz otomatikleşmemiştir.